Đột quỵ không còn là “căn bệnh của người già” mà đang ngày càng trẻ hóa, trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng. Điều đáng lo ngại là phần lớn các trường hợp đột quỵ hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được phát hiện và kiểm soát từ sớm. Vì vậy, chủ động thay đổi lối sống và áp dụng các biện pháp chăm sóc sức khỏe ngay tại nhà chính là chìa khóa bảo vệ não bộ và tim mạch. Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ 10 cách phòng ngừa đột quỵ từ sớm hiệu quả tại nhà, giúp bạn và gia đình giảm thiểu nguy cơ tai biến, sống khỏe mạnh và an tâm hơn mỗi ngày.
Vì sao cần phòng ngừa đột quỵ từ sớm?
Đột quỵ (hay còn gọi là tai biến mạch máu não) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế lâu dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Đáng chú ý, căn bệnh này đang ngày càng trẻ hóa, không chỉ gặp ở người cao tuổi mà còn xuất hiện ở người trẻ do lối sống thiếu lành mạnh, căng thẳng kéo dài và các bệnh nền tiềm ẩn. Chính vì vậy, việc phòng ngừa đột quỵ từ sớm là yếu tố then chốt giúp bảo vệ sức khỏe toàn diện.
Phòng ngừa đột quỵ sớm mang lại nhiều lợi ích thiết thực như:
- Giảm nguy cơ tai biến mạch máu não, hạn chế biến chứng nguy hiểm
- Bảo vệ tim mạch và não bộ lâu dài, duy trì sức khỏe ổn định
- Tiết kiệm chi phí điều trị và phục hồi, giảm gánh nặng cho gia đình
- Chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ, nâng cao chất lượng cuộc sống
Theo các chuyên gia, phòng chống đột quỵ luôn hiệu quả hơn chữa bệnh, đặc biệt khi được thực hiện sớm và duy trì đều đặn mỗi ngày.
10 cách phòng ngừa đột quỵ từ sớm hiệu quả tại nhà
Đột quỵ là căn bệnh nguy hiểm nhưng không phải không thể phòng tránh. Chỉ cần duy trì lối sống khoa học và chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ ngay từ sớm, mỗi người hoàn toàn có thể giảm thiểu nguy cơ đột quỵ ngay tại nhà.
Dưới đây là 10 cách phòng ngừa đột quỵ từ sớm hiệu quả, đơn giản nhưng mang lại giá trị lâu dài cho sức khỏe tim mạch và não bộ.
Kiểm soát huyết áp ổn định
Trong các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp được xem là “thủ phạm” hàng đầu làm tăng khả năng đột quỵ. Khi huyết áp thường xuyên ở mức cao, thành mạch sẽ bị tổn thương, xơ cứng, dễ hình thành mảng bám và cục máu đông. Điều này có thể dẫn đến tắc mạch não (đột quỵ thiếu máu) hoặc làm mạch máu yếu đi và vỡ mạch (đột quỵ xuất huyết). Vì vậy, muốn phòng ngừa đột quỵ từ sớm hiệu quả tại nhà, việc kiểm soát huyết áp ổn định là ưu tiên số 1.
Bạn nên thực hiện như sau:
- Đo huyết áp định kỳ tại nhà: tốt nhất đo vào buổi sáng hoặc tối, ghi lại chỉ số để theo dõi xu hướng tăng/giảm.
- Giảm muối trong khẩu phần ăn: hạn chế đồ mặn, thực phẩm đóng hộp, đồ chế biến sẵn vì chứa nhiều natri làm huyết áp tăng.
- Duy trì vận động nhẹ nhàng mỗi ngày: đi bộ, yoga, đạp xe giúp cải thiện tuần hoàn, hỗ trợ ổn định huyết áp.
- Không tự ý bỏ thuốc hoặc đổi thuốc (nếu đang điều trị): cần tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ để tránh huyết áp “tăng vọt” đột ngột.
- Hạn chế stress và ngủ đủ giấc: căng thẳng kéo dài có thể làm huyết áp dao động mạnh, tăng nguy cơ tai biến.
Nếu huyết áp thường xuyên cao, kèm các biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, mờ mắt, tức ngực, bạn nên đi khám sớm để được kiểm tra và tư vấn hướng kiểm soát phù hợp. Kiểm soát huyết áp tốt không chỉ giúp phòng chống đột quỵ mà còn bảo vệ tim mạch và thận lâu dài.
Xây dựng chế độ ăn uống khoa học, lành mạnh
Chế độ ăn uống hằng ngày có ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp, mỡ máu, đường huyết – những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ. Việc duy trì một chế độ ăn khoa học, cân bằng không chỉ giúp phòng ngừa đột quỵ từ sớm mà còn bảo vệ hệ tim mạch và não bộ lâu dài. Ngược lại, ăn quá mặn, nhiều dầu mỡ, thực phẩm chế biến sẵn có thể làm tăng cholesterol xấu, gây xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông.
Để phòng ngừa đột quỵ hiệu quả tại nhà, bạn nên:
- Giảm lượng muối trong bữa ăn hằng ngày: hạn chế mắm, muối, đồ muối chua, thức ăn nhanh và thực phẩm đóng hộp.
- Hạn chế chất béo xấu: tránh mỡ động vật, đồ chiên rán nhiều dầu; ưu tiên dầu thực vật như dầu ô-liu, dầu hạt cải.
- Tăng cường rau xanh và trái cây tươi: cung cấp chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa giúp bảo vệ thành mạch máu.
- Bổ sung thực phẩm tốt cho tim mạch: cá biển, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt giúp giảm cholesterol xấu và cải thiện tuần hoàn máu.
- Uống đủ nước mỗi ngày: giúp máu lưu thông tốt hơn, hạn chế nguy cơ hình thành cục máu đông.
Người có bệnh nền như cao huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu cần tuân thủ chế độ ăn theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Một chế độ ăn uống khoa học, duy trì lâu dài chính là nền tảng quan trọng giúp phòng chống đột quỵ và tai biến mạch máu não hiệu quả.
Duy trì vận động thể chất đều đặn
Vận động thể chất thường xuyên là một trong những cách phòng ngừa đột quỵ từ sớm hiệu quả và đơn giản nhất tại nhà. Khi cơ thể được vận động đều đặn, hệ tim mạch hoạt động tốt hơn, máu lưu thông ổn định, từ đó giúp giảm huyết áp, kiểm soát cân nặng, ổn định đường huyết và mỡ máu. Ngược lại, lối sống ít vận động, ngồi lâu một chỗ sẽ làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông – nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đột quỵ.
Để vận động đúng cách và an toàn, bạn nên:
- Dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để vận động: có thể chia nhỏ thành 2–3 lần nếu bận rộn.
- Ưu tiên các bài tập nhẹ đến vừa sức: đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, yoga, dưỡng sinh… phù hợp với nhiều độ tuổi.
- Duy trì thói quen tập luyện đều đặn: tập ít nhưng đều tốt hơn tập nặng rồi bỏ dở.
- Tránh vận động quá sức đột ngột, đặc biệt với người có bệnh nền tim mạch hoặc huyết áp cao.
- Kết hợp vận động với giãn cơ và hít thở sâu để giúp cơ thể thư giãn và phục hồi tốt hơn.
Người trung niên, cao tuổi hoặc người có tiền sử bệnh tim mạch nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu chương trình tập luyện mới. Duy trì vận động hợp lý không chỉ giúp phòng chống đột quỵ, mà còn nâng cao sức khỏe tổng thể và cải thiện chất lượng cuộc sống mỗi ngày.
Kiểm soát đường huyết và mỡ máu ổn định
Đường huyết và mỡ máu cao là những yếu tố nguy cơ âm thầm nhưng cực kỳ nguy hiểm, làm tăng đáng kể khả năng xảy ra đột quỵ. Khi lượng đường trong máu hoặc cholesterol xấu (LDL) tăng cao kéo dài, các mạch máu sẽ bị tổn thương, xơ vữa và hẹp dần, tạo điều kiện hình thành cục máu đông gây tai biến mạch máu não.
Để kiểm soát đường huyết và mỡ máu hiệu quả, bạn nên:
- Theo dõi chỉ số đường huyết, cholesterol định kỳ, đặc biệt với người có nguy cơ tiểu đường hoặc rối loạn lipid máu.
- Hạn chế đường tinh luyện và tinh bột xấu: bánh kẹo, nước ngọt, đồ ăn nhanh; thay thế bằng ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ.
- Giảm chất béo bão hòa và chất béo trans: có nhiều trong mỡ động vật, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn.
- Kết hợp ăn uống khoa học với vận động đều đặn để hỗ trợ ổn định đường huyết và mỡ máu.
- Tuân thủ điều trị theo chỉ định bác sĩ nếu đã được chẩn đoán tiểu đường hoặc rối loạn mỡ máu, không tự ý bỏ thuốc.
Ngay cả người trẻ, không có triệu chứng rõ ràng, vẫn có thể bị tăng đường huyết hoặc mỡ máu tiềm ẩn. Việc chủ động kiểm soát các chỉ số này không chỉ giúp phòng chống đột quỵ mà còn bảo vệ tim mạch, gan và thận về lâu dài.
Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya
Nhiều nghiên cứu cho thấy, người thiếu ngủ kéo dài có nguy cơ đột quỵ cao hơn so với người duy trì giấc ngủ chất lượng. Vì vậy, ngủ đủ giấc và đúng giờ là một trong những cách phòng ngừa đột quỵ từ sớm đơn giản nhưng rất hiệu quả tại nhà.
Để cải thiện chất lượng giấc ngủ, bạn nên:
- Ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi ngày, duy trì giờ ngủ và giờ thức cố định.
- Hạn chế thức khuya, đặc biệt là sau 23 giờ – thời điểm cơ thể cần được nghỉ ngơi để phục hồi.
- Tránh sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ vì ánh sáng xanh có thể gây rối loạn giấc ngủ.
- Không uống cà phê, trà đậm hoặc rượu bia vào buổi tối để tránh khó ngủ.
- Tạo không gian ngủ yên tĩnh, thoáng mát, giúp cơ thể dễ đi vào giấc ngủ sâu.
Lưu ý: Người thường xuyên mất ngủ, ngủ chập chờn, ngáy to hoặc có dấu hiệu ngưng thở khi ngủ nên đi khám sớm để được tư vấn. Duy trì giấc ngủ chất lượng không chỉ giúp phòng chống đột quỵ, mà còn tăng cường trí nhớ, cải thiện tinh thần và nâng cao sức khỏe tổng thể.
Quản lý căng thẳng, stress hiệu quả
Căng thẳng, stress kéo dài là yếu tố nguy cơ ít được chú ý nhưng lại có tác động mạnh đến huyết áp, nhịp tim và hệ thần kinh. Khi cơ thể thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng, hormone stress tăng cao sẽ làm huyết áp dao động, co thắt mạch máu và thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Nếu không được kiểm soát, stress kéo dài có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở người trẻ tuổi.
Để giảm stress và bảo vệ sức khỏe, bạn nên:
- Sắp xếp thời gian làm việc – nghỉ ngơi hợp lý, tránh làm việc quá sức trong thời gian dài.
- Thực hành các phương pháp thư giãn như thiền, yoga, hít thở sâu hoặc nghe nhạc nhẹ.
- Dành thời gian cho bản thân và gia đình, tham gia các hoạt động giải trí lành mạnh.
- Chia sẻ áp lực với người thân hoặc bạn bè, tránh giữ stress một mình.
- Kết hợp vận động thể chất và giấc ngủ đầy đủ để giúp cơ thể phục hồi tinh thần tốt hơn.
Lưu ý: Stress không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn gây tổn hại lâu dài cho hệ tim mạch và não bộ. Chủ động kiểm soát căng thẳng không chỉ giúp phòng chống đột quỵ, mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống và duy trì sức khỏe bền vững.
Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá
Rượu bia và thuốc lá là hai yếu tố nguy cơ hàng đầu làm tăng nguy cơ đột quỵ và các bệnh tim mạch. Nicotine trong thuốc lá gây co thắt mạch máu, làm tăng huyết áp và thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Trong khi đó, việc sử dụng rượu bia thường xuyên, đặc biệt là lạm dụng, có thể làm rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp và ảnh hưởng trực tiếp đến tuần hoàn máu não.
Để giảm thiểu tác hại và bảo vệ sức khỏe, bạn nên:
- Bỏ thuốc lá hoàn toàn, kể cả thuốc lá điện tử và tránh hít phải khói thuốc thụ động.
- Hạn chế tối đa rượu bia, không uống thường xuyên và không uống quá mức cho phép.
- Không sử dụng rượu bia để giải tỏa căng thẳng, thay vào đó hãy chọn các phương pháp thư giãn lành mạnh hơn.
- Kết hợp chế độ ăn uống và vận động khoa học để hỗ trợ cơ thể phục hồi khi giảm hoặc ngừng rượu bia, thuốc lá.
- Tìm sự hỗ trợ từ gia đình hoặc chuyên gia nếu gặp khó khăn trong việc bỏ thuốc hoặc kiểm soát thói quen uống rượu.
Duy trì cân nặng hợp lý
Thừa cân, béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ thông qua việc thúc đẩy cao huyết áp, rối loạn mỡ máu và tiểu đường. Khi trọng lượng cơ thể vượt quá mức cho phép, tim phải hoạt động nhiều hơn để bơm máu, đồng thời các mạch máu dễ bị xơ vữa và thu hẹp.
Để kiểm soát cân nặng hiệu quả, bạn nên:
- Theo dõi chỉ số BMI và vòng eo để đánh giá tình trạng cân nặng hiện tại.
- Ăn uống điều độ, đúng giờ, hạn chế ăn khuya và kiểm soát khẩu phần ăn.
- Giảm thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít dinh dưỡng như đồ ngọt, thức ăn nhanh, nước uống có đường.
- Kết hợp chế độ ăn lành mạnh với vận động thể chất đều đặn để đốt cháy năng lượng dư thừa.
- Đặt mục tiêu giảm cân an toàn, từ từ, tránh giảm cân quá nhanh gây ảnh hưởng đến sức khỏe.
Khám sức khỏe định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ không chỉ giúp phòng chống đột quỵ mà còn là cách bảo vệ sức khỏe toàn diện. Phát hiện càng sớm, khả năng kiểm soát và điều trị càng hiệu quả, giúp bạn yên tâm hơn trong cuộc sống hằng ngày.
Khi khám sức khỏe định kỳ, bạn nên:
- Đo và theo dõi huyết áp, nhịp tim để phát hiện sớm các bất thường.
- Xét nghiệm máu kiểm tra đường huyết, mỡ máu và các chỉ số liên quan đến tim mạch.
- Tầm soát các bệnh lý nền như tiểu đường, bệnh tim, xơ vữa động mạch nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.
- Tuân thủ lịch khám theo khuyến cáo của bác sĩ, đặc biệt với người trên 40 tuổi hoặc có tiền sử gia đình bị đột quỵ.
- Trao đổi với bác sĩ về lối sống và thói quen sinh hoạt để được tư vấn điều chỉnh phù hợp.
Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ
Đột quỵ thường xảy ra đột ngột, tiến triển nhanh và “thời gian vàng” để cấp cứu chỉ tính bằng giờ, thậm chí là phút. Vì vậy, trang bị kiến thức nhận biết sớm triệu chứng đột quỵ là một phần không thể thiếu trong quá trình phòng ngừa đột quỵ từ sớm.
Những dấu hiệu đột quỵ thường gặp cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Méo miệng, lệch mặt, nụ cười không cân đối
- Tê yếu hoặc liệt tay chân, thường xảy ra ở một bên cơ thể
- Nói ngọng, nói khó, không hiểu lời nói
- Đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng đột ngột
- Giảm hoặc mất thị lực ở một hoặc hai mắt
Lưu ý: Khi phát hiện người có các dấu hiệu trên, cần gọi cấp cứu và đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức, không chờ triệu chứng tự hết và không tự ý điều trị tại nhà. Cấp cứu càng sớm, khả năng phục hồi càng cao và nguy cơ tử vong càng thấp.
Chủ động phòng ngừa đột quỵ không chỉ giúp giảm nguy cơ tử vong và tàn phế, mà còn bảo vệ tim mạch – não bộ lâu dài, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bản thân và gia đình. Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ ngay hôm nay, bởi phòng bệnh luôn hiệu quả hơn chữa bệnh, và sức khỏe chính là tài sản quý giá nhất của mỗi người.
THAM KHẢO THÊM:
